شکل‌گیری شبکه وکالت و کاربرد آن

شبکه وکالت، فعال‌ترين و فراگيرترين سازمان هدايت و راهبری شيعه از نيمه دوم دوران حضور امامان معصوم علیهم السلام
مصطفی کاظم لو    11 خرداد 1398    اندیشه    125

شبکه وکالت، فعال‌ترین و فراگیرترین شبکه هدایت و راهبری شیعه از نیمه دوم دوران حضور امامان معصوم(ع) تا پایان دوره غیبت صغری است.

این نهاد مذهبی سیاسی اجتماعی در عصر غیبت کبری نیز به رهبری فقهای عظام به عنوان نایبان عام امام زمان(عج) امتداد یافت و مدیریت و رهبری سازمان یافته و نظام‌مند پیروان مکتب شیعه را بر عهده داشت و پاسخگویی به نیازهای مذهبی و نیز انسجام درونی آنان را استمرار بخشید.

 

چرایی شکل‌گیری شبکه وکالت
پس ازآن که پیروان مکتب اهل بیت (ع) به ویژه براثرتلاش های امام باقر(ع) متشکل شدند وهویت فکری و مکتبی آنان قوام پیدا کرد، این تشکل فکری درعصر امام ششم با تربیت روزافزون نیروی مومن ومکتبی و همچنین بسط فقه، ساختارمذهبی مستقلی یافت و امام صادق(ع) به عنوان موسس فقه جعفری مطرح شدند.

علاوه بر این، اختناق و سخت گیری جریان خلافت نسبت به امامان معصوم (ع) و به شهادت رساندن آنان، موجب شد تا ائمه (ع) با درپیش گرفتن راهبرد تقیه به سازماندهی پیروان مکتب اهل بیت(ع) به عنوان یک جریان اصیل اسلامی وادامه دهنده سنت نبوی بپردازند و شبکه وکالت را برای حفظ اسرارجریان امامت وپیشبرد اهداف مورد نظرشکل دهند.

این عوامل سبب شد تا امام صادق (ع) نهادی را بنیان نهند که نیروسازی امام باقر(ع) را درعرصه عمل وعینیت، تحقق می بخشید.این نهاد که بعدها، با عناوینی چون شبکه وکلا ونمایندگان امام (ع) نامیده شد،به طور نظام مند ومنسجم با شیعیان دراقصی نقاط جهان اسلام ارتباط داشت وهمچون یک دولت، اداره مذهبی –سیاسی پیروان مکتب اهل بیت(ع) را برعهده گرفت.

این شبکه ارتباطی که اززمان امام صادق(ع) یعنی ازنیمه دوم عصرامامت شکل گرفت،به تدریج دارای نظم و هماهنگی بیشتری شد تاجایی که درعصر امام هادی (ع) و امام عسکری (ع) و به دنبال آن، دردوره غیبت صغری به اوج انسجام خود رسید و اغلب مناطق شیعه نشین را دربر گرفت.

 
کارکردهای شبکه وکالت
این شبکه اگرچه برای گردآوری وجوه شرعی (خمس، زکات ونذور) شیعیان ایجاد شد اما افزون بر آن، نقش ارشادی درمعرفی امامان معصومی داشت که تازه مسئولیت امامت را به عهده می گرفتند. تحویل نامه های مربوط به سوال های شرعی و برطرف کردن اختلافات شیعیان ازجمله کارکردهای شبکه وکالت بود. رتق وفتق امورجامعه شیعیان نیز ازجمله اهداف مهم این شبکه به شمار می آمد و حیات سیاسی اجتماعی شیعه را با وجود دشمنی ها وکینه توزی های فراوان دستگاه خلافت میسرمی کرد.

 
ساختار تشکیلاتی
ساختار شبکه وکالت به این نحو بود که امام معصوم(ع) درجایگاه رهبری سازمان قرارداشتند و وکلای برجسته یا سروکیل برعملکرد وکلای نواحی مختلف نظارت می کردند.هرمنطقه یا ناحیه به تناسب تعداد شیعیان، وکیل داشت وگاه منطقه ای به چند ناحیه تقسیم می شد وهرناحیه به طورمجزا دارای یک وکیل بود.

به نوشته کتاب «سازمان وکالت ونقش آن درعصرائمه (ع) » تعیین جانشین برای وکلای متوفی،نظارت برعملکرد وتعیین قلمرو فعالیت هریک از وکلا،حسابرسی از وکلای فاسد وآگاه کردن شیعیان ازوکلای دروغین وتأمین مالی وکلا، برعهده امام معصوم (ع) به عنوان رهبرسازمان وشبکه وکالت بود.

 
نحوه ارتباط وکلا با امام (ع)
نمایندگان شبکه وکالت به دو صورت حضوری ومستقیم و نیز مکاتبه ای با امام معصوم (ع) ارتباط داشتند. در دوره هایی که امام معصوم (ع) زندانی می شدند یا درحصر به سر می بردند و اختناق زیادی برشیعه حکمفرما بود،این ارتباط بیشتربه شکل مکاتبه ای وغیرمستقیم برقرارمی شد.چنان که در دوره امام هادی(ع) وامام حسن عسکری(ع) که درمنطقه ای نظامی، محصور و تحت نظربودند،نمایندگان ازطریق نامه نگاری، با امام(ع) درارتباط بودند ونیازهای شیعیان را به آن حضرت منتقل و دستورات امام(ع) را دریافت می کردند. درچنین اوضاعی امام (ع)، پیک مخصوصی داشتند که دستورات آن حضرت را به نمایندگان می رساند.به دلیل همین کارکرد ارتباطی منظم ومنسجم شبکه وکالت، هرزمان که امام معصوم(ع) در محدودیت وحصرقرارداشت،این شبکه با فعال ترشدن، حساسیت ها را نسبت به امام (ع) کاهش می داد و خلأ دردسترس نبودن امام (ع) را تاحدی برطرف می کرد ؛چنان که در دوره امام کاظم(ع)،امام هادی (ع) وامام عسکری(ع) شاهد حضورفعال تروگسترده ترشبکه وکالت هستیم.

علاوه براین، موسم حج زمانی بود که ائمه (ع) با وکلا و نمایندگان خود به طورمستقیم دیدارمی کردند وبه نیازها و سوال های شرعی شیعیان پاسخ می دادند وسفارش های لازم را به آنان منتقل می کردند.

 
آثار و ثمرات
با وجود برخی خطرات ازناحیه مدعیان وخائنان، شبکه وکالت تامین کننده اهداف ائمه(ع) ازتشکیل آن بود؛ به همین دلیل هم دراین راه برخی از وکلا دستگیر، زندانی و شهید شدند.

این شبکه، شیعیان را برای مواجهه با عصرغیبت آماده می کرد و نواب اربعه دردوره غیبت صغری، بخشی ازهمین شبکه وکالت به شمارمی آمدند که با آغاز دوران غیبت کبری، فقها به عنوان نایبان عام امام عصر(عج)، عهده دارسرپرستی جامعه شیعی شدند.

 
شبکه وکالت درعصرامام هادی(ع)
چنان که اشاره شد،شبکه وکالت درعصرامام هادی(ع)،گسترش بیشتری پیدا کرد. مکاتبات باقی مانده ازامام هادی(ع)، گویای این گسترش و نیز اهتمام امام (ع) نسبت به تقویت وتحکیم موقعیت شبکه وکالت درمیان پیروان مکتب امامت است.
 
وکلای امام هادی(ع)
درکتاب های رجالی وحدیثی، افراد متعددی به عنوان وکیل وکارگزارامام دهم (ع)معرفی شده اند که ازجمله آن ها می توان به عثمان بن سعید عمری،ایوب بن نوح،علی بن مهزیار،ابراهیم بن مهزیار،محمدبن فرج،خیران خادم قراطیسی،احمدبن اسحاق،علی بن حسین بن عبد ربه،علی بن جعفر همانی وابوعلی حسن بن راشد اشاره کرد.
 
دستورات امام (ع) به وکلا
درکتاب های حدیثی فرمان نصب یکی ازشیعیان ازسوی امام هادی(ع) به سمت وکالت وکارگزاری درمنطقه بغداد و مدائن نقل شده است. امام (ع) در این فرمان که خطاب به شیعیان منطقه بغداد صادرشده است، درپی درگذشت علی بن حسین بن عبد ربه، وکیل حضرت دربغداد، ابوعلی بن راشد را به سمت نماینده خود دراین منطقه منصوب می کنند.امام(ع) دراین نامه می نویسند: «همانا من ابوعلی بن راشد را به جای علی بن حسین بن عبد ربه و وکلای پیشین (دراین نواحی) منصوب کردم و ابوعلی درهمان منزلت وجایگاه و برهمان وظایفی است که علی بن حسین و وکلای پیشین برآن قرارداشتند.وی را نصب کردم تا حقوق (مالیه)مرا اخذ کند واو را برای این منصب نزد شما برگزیدم وبردیگران مقدم داشتم،پس حقوق شرعی را به وی تحویل دهید تا او به من برساند تامشمول رحمت حق شوید ومبادا با وی به مخالفت برخیزید.برشما باد به سرعت درانجام طاعت الهی وتحلیل اموالتان وحفظ خون هایتان وبا یکدیگردرنیکی وتقوا همیاری داشته باشید وتقوا پیشه کنید تا مشمول رحمت حق شویدوهمگی به ریسمان الهی چنگ بزنید...وبدانید که اطاعت ازوی را همچون اطاعت ازخود واجب می دانم ونافرمانی وی را نیز هم چون نافرمانی نسبت به خود (حرام) می دانم...» ( سازمان وکالت ونقش آن درعصرائمه (ع)ص۵۱۶)

این فرمان به روشنی قلمرو وکالت و اهمیت آن را در ایجاد وحدت وتشکل بخشی به شیعه نشان می دهد.
 
حل اختلاف میان وکلا
گسترش شبکه وکالت، گاه زمینه اختلاف میان وکلا را به وجود می آورد.ازجمله مسایل موجب اختلاف، تداخل کاری وکلای نزدیک به هم دریک منطقه بود.در روایتی ازاختلاف میان ایوب بن نوح، وکیل امام هادی (ع) درمنطقه کوفه با ابوعلی بن راشد وکیل حضرت دربغداد ومدائن وقرای سواد، سخن به میان آمده است.این اختلاف به قدری بالاگرفت که کاربه مداخله امام (ع) کشید و حضرت طی نامه ای، آنان را ازمداخله درقلمرو دیگری بازداشتند. نامه صریح امام هادی (ع) خطاب به آنان چنین است :«من تو را ای ایوب بن نوح به پرهیزاز ارتباط زیاد با ابوعلی بن راشد امرمی کنم وامرمی کنم که هریک ازشما ملتزم به آن چیزی باشید که موکل ومامور به آن شده ایدکه درناحیه خود آن را انجام دهید،چرا که شما اگر به آن چه تنها ماموریت یافته اید،عمل کنید،ازمراجعه مکرر(برای کسب تکلیف) نزد من بی نیاز خواهید بود وای ابوعلی تو را نیز به مثل آن چه به ایوب گفتم،امرمی کنم.ای ایوب! مبادا ازاهل بغداد ومدائن چیزی بپذیری واذنی برای آنان صادرکنی وهرآن کس که غیرازاهل ناحیه ات به نزدت آمد به وکیل ناحیه خودش ارجاع بده...وبه تو ای ابوعلی به مثل همین که به ایوب گفتم امرمی کنم وهریک ازشما باید تنها به آن چه مامورشده، اقدام کند...»(همان، ص۳۹۴)

تاکید امام (ع) دراین نامه، بررعایت مرزها وقلمرو وکالت ازسوی وکلا به خوبی تشکیلاتی بودن شبکه وکالت را نشان می دهد ؛تشکیلاتی که با وجود مخفی بودن، توفیقات بسیاری برای پیروان مکتب امامت در پی داشت وشیعه را برای دوران غیبت کبری آماده کرد.

 
مهم ترین نکات

شبکه وکالت، فعال ترین وفراگیرترین شبکه هدایت وراهبری شیعه ازنیمه دوم دوران حضور امامان معصوم (ع) تا پایان دوره غیبت صغری است.

این شبکه اگرچه برای گردآوری وجوه شرعی (خمس، زکات و نذور) شیعیان ایجاد شد اما افزون بر آن، نقش ارشادی در معرفی امامان معصومی داشت که تازه مسئولیت امامت را به عهده می گرفتند. تحویل نامه های مربوط به سؤال های شرعی و برطرف کردن اختلافات شیعیان ازجمله کارکردهای شبکه وکالت بود.

چنان که اشاره شد شبکه وکالت درعصرامام هادی(ع)، گسترش بیشتری پیدا کرد. مکاتبات باقی مانده از امام هادی(ع)، گویای این گسترش و نیز اهتمام امام (ع) نسبت به تقویت و تحکیم موقعیت شبکه وکالت در میان پیروان مکتب امامت است.

در کتاب های رجالی، افراد متعددی به عنوان وکیل وکارگزارامام دهم (ع)معرفی شده اند که ازجمله آن ها می توان به عثمان بن سعید عمری،ایوب بن نوح،علی بن مهزیار،ابراهیم بن مهزیار،محمدبن فرج،خیران خادم قراطیسی،احمدبن اسحاق،علی بن حسین بن عبد ربه،علی بن جعفر همانی وابوعلی حسن بن راشد اشاره کرد.

امام (ع) در فرمانی خطاب به شیعیان بغداد، ابوعلی بن راشد را به سمت نماینده خود دراین منطقه منصوب می کنند و می نویسند:«همانا من ابوعلی بن راشد را به جای علی بن حسین بن عبد ربه و وکلای پیشین (دراین نواحی) منصوب کردم... بدانید که اطاعت از وی را همچون اطاعت از خود واجب می دانم و نافرمانی وی را نیز همچون نافرمانی نسبت به خود (حرام) می دانم...»

دانشنامه رزمنده سایبری

, سایت_تحلیلی , سبک_زندگی_اسلامی , شبهات , جنگ_نرم ,  ویکی , سایت_تخصصی , امنیت_سایبری , جهادگران_سایبری , جمهوری_اسلامی_ایران , آتش_به_اختیار ,

CYBER_FIGHTER

, wiki , library , Collection , Like , following , amazing ,Islamic life style , my childhood , Nostalgia , Soft War  , Cyber warfare  , cyber security

logo-samandehi

Email: info@cyber-fighter.ir
tel: 09193588304  &  09127503245

مصطفی کاظم لو mostafa kazemloo